دليل آن باشد و چون سده با آن نيابند ضعيف و اندكى بود و اگر آن تدابير قوى افتاده باشد يمكن كه تپى نيز بر ايشان پديد آيد و غثيان و قى صفرا رنجه دارد و بول سرخ و غليظ بود و باشد كه بسياهى زند و آنچه سبب آن سوء المزاج حار تمام بدن باشد نحافت تن و گرمى آن سابقا و حمى لازمه و خارش تن و ظهور بثرهاى صفراوى و رنگين بودن بول و براز و سقوط اشتها و غلبهء تشنگى بران دلالت كند و آنچه سبب آن بستن مسام ظاهر بدن بود فصل سال و عدم اسباب ديگر و گرمى مزاج بدان اشتهاد كند و اگر سدهء داخلى هم با آن باشد و يا غلبهء صفراى غليظ دلائل آنها نيز علامت باشد و آنچه بحرانى بود همان مرض بران دال باشد و اين قسم چون پيش از هضم حادث شود بد بو و يا خوردن سمى يا گزيدن جانورى سمى باشد تقدم آنها و وقوع آنها بيك‌بار از بىآن دليل آن باشد بدانكه اندرين مرض چند بول رنگين‌تر باشد اميدوارتر بود و آنچه بسياهى گرايد در وقت بحران و غالب باشد بهتر بود و بقراط گفته است كه هرگاه اندرين مرض چيزى همچو گرسنه در بول پديد آيد در شكم لرزى باشد و بلتى با قشعريره ضعيفى مىباشد و سخن گفتن مريض ضعيف بود تا چهارده روز هلاك شود و كمى بول و كم‌رنگى آن بسيار بود علاج آنجا كه سده باشد در تفتيح آن بايد كوشيدن بمدرات و مسهلات و ملينات و اغذيه و اشربه و اضمده و آبزن و غيرها به نوعى كه در سده كبد و حمى يوم استحصافى و سدى مبين شده و اگر اين سده از ورمى باشد در جگر يا در عضوى مجاور كه سده آن محاذى كند علاج ورم بايد كردن بايد كردن بطريقى كه در محلش مذكور شده و آنجا كه سوء المزاجى در كبد با تمام بدن باشد تعديل و تبديل بايد كردن بدستورى كه در مرارا مبين شده بملينات و مدرات و مسهلات لائق صفرا را كم كردن ليكن آن را كه حرارت تپ غالب بود جز مدر و ملين نشايد دادن و گاه باشد كه به جهت تقليل كردن صفرا غلبه در عروق به فصد باسليق يا اسلم جانب راست محتاج شوند و نافع بود بتخصيص آنجا كه از غلبه استعمال گرمىها تدابير گرمىفزا واقع شده باشد و اگر فصد را مانعى باشد حجامت كردن بر فروسوى كتف نزديك جگر مفيد آيد و آنجا كه بحرانى ببايد ديدن اگر بحران صحيحست هيچ بعلاج يرقان اشتغال نتوان كردن و كار را بطبيعت باز بايد گذاشتن و اگر طبيعت را يارى يابد در اعانت آن فى الجمله توان سعى نمودن آن مقدار كه مدد تفتيحى چنانچه هواى مقام را گرم‌تر سازند و سكنجبين كه در آن بيخ كاسنى و تخم آن و تخم كشوث باشد مىدهند و بعضى روغنها مفتح چون روغن بابونه و شبت و سوسن تمريخ مىكنند و اگر بحرانى بد واقع باشد علاج سوء المزاج حار كبد و تمام بدن بايد كرد در خنك ساختن مزاج